Suðurafrika

Poll without page-refresh

Create your own web poll

Article on other languages:

(Flagg Suðurafrika)

(Skjaldarmerki Suðurafrika)

Tjóðarmotto: !ke e: ǀxarra ǁke

Tjóðsangur: Suðurafrikas Tjóðsangur

Alment mál Afrikaans, Enskt og 9 afrikonsk mál

Høvuðsstaður Pretoria, Høvdastaður og Bloemfontein

Forseti Kgalema Motlanthe

Átrúnaður Kristindómur 47%
Aðrir 53%

Fullveldi 31. mai 1910 (frá Stóra Bretland)

Vídd
- tilsamans
- vøtn (%) 1,221,037 km²
-

Íbúgvar
- tilsamans 2008
- tættleiki 47 900 000
39/km²

Gjaldoyra Rand (ZAR)

Tíðarzona UTC +2

Alnet økisnavn

.za

Telefonkota +27

Spenningur

Suðurafrika (afrikaans: Republiek van Suid-Afrika, enskt: Republic of South Africa, v.f.) er stórt land í syðra-Afrika við umleið 48 mió. íbúgvar. Í Suðurafrika eru tríggir høvuðsstaðir: ríkisfyrisitingin er í Pretoria, dómstólarnir í Bloemfontein og tingið í Høvdastaði. Í norðri hevur Suðurafrika mark við Namibia, Botsvana og Simbabvi, í eystri við Svasiland og Mosambik, og í suðri og vestri við Atlantshav og Indiahav. Kongsveldið Lesoto liggur inni í landinum. Miðallívsævin í landinum er 48.89 ár. Suðurafrika er tað landið í heiminum, ið høggur mest gull. Johannesburg er størsti býur í Suðurafrika. Í Johannesburg og økinum rundanum búgva 9 mió. fólk.

Søga

Nelson Mandela (18. juli 1918 - )

Í 1994 setti Suðurafrika hvítu minnilutastýrisskipan sína úr gildi og tók við fjølmentaðari meirilutastýrisskipan. Afrikanski Tjóðskaparflokkurin (ANC) stóð á odda fyri stjórnini. Síðan 1948 hevði suðurafrikanska stjórnin rikið rasuskilnaðarpolitikk, og bara tey hvítu høvdu havt alt valdið. Sum frá leið avbyrgdi umheimurin Suðurafrika, og rasuófriðurin í landinum vant upp á seg. Síðan ANC-ovastin Nelson Mandela var valdur til forseta í Suðurafrika, er apartheidskipanin tikin av, og umheimurin hevur aftur tikið upp samband við landið. Politikkurin í Suðurafrika hevur ávirkað alt syðra Afrika. Suðurafrika royndi at steðga menningini í grannalondunum, ið vóru ímóti apartheid. Landið stuðlaði uppreistrarliðum, sum bardust ímóti stjórnini í Angola og Mosambik og hjálpti teimum, ið vórðu ímóti, at tey svørtu fingu politiska valdið í Simbabvi og Namibia. Tá ið apartheidpolitikkurin varð tikin av av í 1994, batnaðu viðurskiftini ímillum Suðurafrika og grannalondini.

Fólkið

Ein liður í illa lýdda og órættvísa apartheidpolitikkinum var, at svartir verkamenn og húski teirra vórðu noydd at flyta úr stóru býunum og skuldu búgva í serligum býarøkjum langt burtur frá arbeiðsplássi sínum. Størsta og kendasta býarøkið er Soweto. Har búgva fleirri enn ein millión fólk. Hvønn einasta dag mega svartir arbeiðarar koyra í tímar í fullum bussum og tokum úr Soweto til námini og ídnaðarvirkini í grannabýnum Johannesburg.

Tá ið apartheidskipan var í gildi, var eisini rasuskilnaður í ítrottarkappingum. Svørt og hvít sluppu ikki at vera á sama liði. Tað hevði við sær, at Suðurafrika slapp ikki við í altjóða ítróttarkappingar. Í 1995 vann Suðurafrika landsliðið, nevnt Springboks, heimsmeistaraheitið í rugby. Best dámdu ítróttir í Suðurafrika eru fótbóltur, kurvabóltur og rugby.

Í Suðurafrika hevur verið vanligt, at konufólkið hevur havt ábyrgd av at hildið hús, umframt at dyrka jørðina. Mong mannfólk í Suðurafrika eru heiman upp í eitt og tvey ár í senn og arbeiða í námum og í býunum, tí eru næstan bara konufólk eftir í bygdunum. Tey fáa tí alt meiri ábyrgd av húsi og heimi.

Mong fólkasløg búgva í Suðurafrika, og har eru 11 almenn mál. Eitt av hesum fólkasløgum, ndebela, er gitið fyri sermerktu hús síni, ið eru prýdd við litføgrum mátingarligum myndum. Konufólkini røkja húsini, og tey mála útveggirnar á hvørjum vári.

Ovurstórur munur er á vælferð og lívskorum fólksins. Í Cape Town ríkir ídnaðarharrar og stórbøndur; í Kalaharioyðimørk veiðifólk og savnarar.

Landafrøði

Í Suðurafrika eru tríggir høvuðsstaðir: ríkisfyrisitingin er í Pretoria, dómstólarnir í Bloemfontein og tingið í Høvdastaði. Veðurlagið er lýtt og turt, og jørðin er fruktagóð. Landslagið er fjølbroytt, her eru oyðimerkur, regnskógir, slættlendi, grasfløtur og høg fjøll. Í øllum Suðurafrika fara fólk av bygd til býirnar at fáa arbeiði. Í Johannesburg búgva nú fleiri enn 9 milliónir fólk, og hann er næst størsti býur í Afrika. Keiro er størstur.

Landslutur

Landslutur í Suðurafrika.

	Landslutur	Høvuðsstaður	Vídd	Íbúgvar	Tættleiki
1	Western Cape	Cape Town	129 370	4 524 335	35
2	Northern Cape	Kimberley	361 830	822 726	2
3	Eastern Cape	Bhisho	169 580	6 436 761	38
4	KwaZulu-Natal	Pietermaritzburg	92 100	9 426 019	102
5	Free State	Bloemfontein	129 480	2 706 776	21
6	North West	Mafikeng	116 320	3 669 349	32
7	Gauteng	Johannesburg	17 010	8 837 172	520
8	Mpumalanga	Nelspruit	79 490	3 122 994	39
9	Limpopo	Polokwane	123 900	5 273 637	43

Niðri í námunum verða boraðar og skotnar stórar gongir, har gullmálmurin verður høgdur. Verkafólk og útgerð verða flutt í stórari lyftu ígjøgnum námsopið.

Búskapur

Nógvur ídnaður er í landinum, og har er nógv fíggjarvirksemi í øllum Afrika. Men stóri fólkavøksturin og vaksandi arbeiðsloysi leggja trýst á vælferðina. Nú á døgum er 24,3 % av fólkinum er arbeiðsleys (sambært CIA World Factbook í 2007). Alla 20. øld er næstan helvtin av øllum gulli í heiminum komin úr gullnáminum í Witwatersrand við Johannesburg. Enn kemur triðingurin av øllum gulli, høgt verður í heiminum, haðan. Diamantar og onnur dýr steinsløg verða eisini vunnin í Suðurafrika. Ferðafólk úr øllum heiminum koma til Suðurafrika at síggja sjáldsama dýrameingið og fagra, stórsligna landslagið.

Uttanlandshandil

Í hagtølum kalla vit innflutning og útflutning av vørum fyri uttanlandshandil. Handil er eisini við tænastum um landamark, men tænastuhandilin verður uppgjørdur í gjaldsjavnanum og vanliga ikki í hagtølum um uttanlandshandil. Suðurafrika flytur út nógvar landbúnaðarvørur. Aldinfruktir, epli og vínber verða flutt út til allan heimin. Suðurafrika er gitið fyri sítt góða vín. Inn- og útflutningurin av vørum skift á ávikavist upprunaland og nýtsluland fyri 2007, sær soleiðis út sbrt. CIA World Factbook:

	Útflutningur	Innflutningur
1.	USA 11.9 %	Týskland 10.9 %
2.	Japan 11.1 %	Kina 10 %
3.	Týskland 8 %	Spania 8.2 %
4.	Bretland 7.7 %	USA 7.2 %
5.	Kina 6.6 %	Japan 6.1 %
6.	Holland 4.5 %	Bretland 4.5 %
7.		Saudiarabia 4.2 %

Sí eisini

Lond í Afrika

Heinta frá "http://fo.wikipedia.org/wiki/Su%C3%B0urafrika"

Bólkur: Afrika

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.